Zoeken op rubriek 'Praktijk'

Onderwijs en zorg als een eenheid bekeken

TIB 2020 nummer 3

Niet overal in Nederland verloopt de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp voldoende vanzelfsprekend. Ouders zijn vaak al blij als school en jeugdhulp voor hun kind tot een integraal arrangement zijn gekomen. Maar er is voor effectieve samenwerking meer nodig dan alleen curatieve ondersteuning.
In 2014 is de implementatie van de Wet Passend Onderwijs van start gegaan onder de verantwoordelijkheid van de samenwerkingsverbanden en de deelnemende schoolbesturen. In 2020 komen we tot de conclusie dat het maar de vraag is of leerlingen dankzij passend onderwijs meer maatwerk krijgen bij ondersteuning. En dat er veelal geen dekkend netwerk is en leraren nog steeds twijfelen of ze de klus van passend onderwijs wel goed aankunnen. Op lokaal niveau zien we echter hoopvolle initiatieven tot integratie ontstaan.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Arrangeren | Inclusie | Jeugdhulp | Passend Onderwijs | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Passend omgaan met uitdagend gedrag door autonomieontwikkeling

TIB 2020 nummer 2

Binnen het Samenwerkingsverband PO de Meierij is in 2018 het NRO-project ‘Passend omgaan met uitdagend gedrag: benutten van Good Practices’ gestart. In dit project zijn bruikbare praktijken verzameld van leerkrachten die in staat zijn om uitdagend gedrag zoveel mogelijk te voorkomen. Videobeelden, reflecties en een portret van deze leerkrachten zijn geplaatst in een digitale leeromgeving. Het kader met de psychologische basisbehoeften autonomie, competentie en sociale
verbondenheid van de zelfdeterminatietheorie is in de leeromgeving gebruikt om de voorbeelden te duiden.
In dit artikel richten we ons op de pijler autonomieontwikkeling en bieden we IB’ers een handreiking om leerlingen en leerkrachten passend te ondersteunen bij uitdagend gedrag in de groep.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Gedrag | Leerkrachtvaardigheden | Pedagogisch Klimaat | Professionalisering
Rubriek: Praktijk

De overtreffende trap van dromen is doen

TIB 2020 nummer 1

Ja, het kan en bestaat echt: een school waar kinderen zorgen voor pony’s, geiten en varkens; waar ouders een boomhut bouwen, er een ‘samentuin’ door de school en de buurtvrijwilligers wordt onderhouden, waar een VIP-hut staat waarin leerlingen problemen oplossen, waar gymles wordt gegeven met boomtakken, een oude caravan een poppenhoek herbergt, begeleiders als coteachers samenwerken, een doorgaande individuele ontwikkelingslijn voor kinderen van 0 tot 12
vanzelfsprekend is, een voedselbos in stand wordt gehouden, een buitentheater dienst doet als skatebaan voor de buurt, en zo veel meer!
Dit was geen werken vandaag, maar onwijs genieten! Graag deel ik mijn verslag van een bezoek aan Freinetschool De Tandem in Brugge (B.).

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Coaching/begeleiding | Internationaal/innovatief | Onderwijsvisie | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Middelen, transparantie en verantwoording

TIB 2019 nummer 5

Er zijn onduidelijkheden binnen passend onderwijs over de toedeling van middelen, het gebrek aan transparantie over de inzet ervan en over de rol die de verschillende actoren hebben in het proces van de interne en externe verantwoording. Dit doet afbreuk aan het succes van de vele lokale initiatieven om leerlingen thuisnabij een passend aanbod te geven.
Dit artikel wil hierover meer duidelijkheid scheppen, met name over de bijdrage die de IB’er kan leveren aan het verantwoorden van de inzet van middelen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Budgetten | Onderwijskundig leiderschap | Rol Intern Begeleider | Samenwerkingsverband passend onderwijs | Verantwoording
Rubriek: Praktijk

Focus op leerrecht in plaats van op leerplicht

TIB 2019 nummer 4

Leerrecht van kinderen kan worden opgevat als het recht van elk kind op onderwijs dat is aangepast op zijn behoeften en talenten. Met de term leerrecht zal elke intern begeleider te maken krijgen. De vraag is hoe je dit leerrecht voor ieder kind concreet zou kunnen vormgeven.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Inclusie | Mindset | Onderwijsvisie | Passend Onderwijs | Schoolondersteuningsprofiel | Thuiszitters | Volgen van ontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Tienerschool: een voorbeeld van passend onderwijs

TIB 2019 nummer 3

Het aantal scholen dat onderwijs geeft aan leerlingen van 10 tot 14 jaar groeit dit schooljaar van 6 naar 12. Minister Slob heeft in augustus 2018 de aanvragen goedgekeurd van de scholen die willen aansluiten op de reeds eerder gestarte pilot. Welke bijdrage leveren deze scholen aan de realisatie van passend onderwijs? En waarin vinden zij de legitimering om buiten de bestaande wettelijke kaders te opereren? Wat is de belangrijkste motivatie voor scholen om te kiezen voor 10-14-onderwijs en welke succesfactoren en knelpunten worden ervaren?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Doorgaande lijn | Internationaal/innovatief | Onderwijsvisie | Passend Onderwijs | Samenwerken | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Peuters en kleuters samen in de klas!

TIB 2019 nummer 2

Niemand twijfelt over nut en noodzaak van voor- en vroegschoolse educatie (vve), maar een doorgaande ontwikkeling naar de eerste groepen van het basisonderwijs is voor veel scholen nog een toekomstdroom.
'Eerder kleuteren als het kan, langer peuteren als het nodig is', is het motto dat Basisschool De Twijn in Terneuzen hanteert. In een pilot heeft de school hiermee al een eerste ervaring opgedaan. Wat en hoe kunnen professionals van voorschool en basisschool van elkaar leren om samen gericht te werken aan een doorgaande ontwikkeling? Welke rol kan de IB’er hierin vervullen?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Doorgaande lijn | Jonge kind | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Op weg naar een pedagogisch sensitief team

TIB 2019 nummer 1

Pedagogische sensitiviteit wordt gezien als een typerende eigenschap van de leerkracht, die binnen een onderwijsleersituatie grote opbrengsten kan genereren. Zij heeft een bijzondere pedagogische relatie met haar leerlingen, waarin ze haast intuïtief aanvoelt wat pedagogisch de juiste keuzes zijn, om hen tot effectief en gemotiveerd leren te krijgen. Daarbij haalt ze het beste van elke leerling boven. Welke rol kun je als IB’er spelen in het bevorderen van pedagogische sensitiviteit in je team?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Pedagogisch Klimaat | Samenwerken | Teamontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Wij hebben een visie!

TIB 2018 nummer 5

‘Heb een visie als school.’
Dat is makkelijk gezegd, maar in de praktijk vaak eerder dode letter dan werkelijkheid. Toch is een gedragen visie belangrijk, maar misschien niet om de redenen die menigeen denkt. En welke visie, dat is dan weer minder belangrijk. Hoe komt dit? En wat kan jij ervoor betekenen als intern begeleider?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderwijsvisie | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Werkdruk: niet blussen maar boetseren!

TIB 2018 nummer 4

Vanaf dit schooljaar stelt de overheid jaarlijks structureel €237 miljoen beschikbaar voor verlaging van de werkdruk. In het schooljaar 2021-2022 zal dat oplopen tot €430 miljoen, per jaar. Deze ‘werkdrukmiddelen’ mag de school naar eigen inzicht inzetten.
Veel scholen kiezen voor de inzet van een onderwijsassistent of extra uren voor de conciërge. Extra capaciteit alleen lost werkdruk op de lange termijn echter niet op. Is het rendement van professionaliseren, veranderen en (samen) ontwikkelen niet vele malen groter?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Werkbeleving
Rubriek: Praktijk

Samen werken aan onderwijsverbetering? Doe onderzoek!

TIB 2018 nummer 3

Samen onderzoek doen kan een belangrijk middel zijn om meer onderbouwde keuzes te maken voor de verbetering van het onderwijs. Dit wordt alleen bereikt als de onderzoeksmatige werkwijze is ingebed in de schoolorganisatie en -cultuur. In dit artikel lees je hoe dit werkt en hoe jij als IB’er duurzame onderwijsverbetering met onderzoek in je team kunt stimuleren.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderzoeken | Samenwerken | Schoolontwikkeling | Teamontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Samen op school in de praktijk

TIB 2018 nummer 2

Onderwijs en jeugdhulp zijn twee verschillende werelden met eigen regels, financiering, einddoelen en professionele activiteiten. Maar met een gemeenschappelijk kenmerk: ze gaan allebei over het veilig doen opgroeien en ontwikkelen van kinderen. En daarmee ligt samenwerking voor de hand. Alleen, hoe doe je dat? Dat is de belangrijkste vraag van de Academische Werkplaats Samen op School. Daar werken professionals in onderwijs en jeugdhulp, jeugdgezondheidszorg, welzijn, en beleidsmakers en onderzoekers samen. De IB’er speelt een verbindende rol bij het ondersteuningstraject.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Jeugdhulp | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

De IB'er: exit of next level?

TIB 2018 nummer 1

Veel IB’ers worden in hun scholen overladen met taken. En velen van hen voelen zich al vele jaren ongemakkelijk met hun positie en stellen zich fundamentele vragen. Kan dat wel zo doorgaan en heeft de intern begeleider nog toekomst in de basisschool? Kern van het antwoord: de IB’er kan alleen van betekenis blijven, wanneer ze een bijdrage levert aan de nieuwe visies op onderwijs en het organiseren van de school.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderwijskundig leiderschap | Rol Intern Begeleider
Rubriek: Praktijk

De toekomst van het onderwijs - samen op weg naar 2025

TIB 2017 nummer 5

Van meet af aan was het de ambitie van de TIB-redactie om de vinger aan de pols te houden bij actuele ontwikkelingen in het onderwijs. Als vakblad voor IB’ers zien we het als onze plicht om onze lezers bij de tijd te houden, zeker omdat er zo vaak zo veel zo snel verandert op school. Al in het tweede nummer van TIB dat in november 2011 verscheen, hebben we ons hardop in een artikel afgevraagd: Waar gaat het heen met het onderwijs? En specifiek: met de IB’er? De toekomst van de IB’er komt in 2018 nadrukkelijk aan bod in het eerste nummer en op het congres van TIB op 13 maart. De toekomst van het onderwijs (tot ca. 2025) houden we hier tegen het licht.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Internationaal/innovatief | Onderwijsvisie
Rubriek: Praktijk

Sociaal-emotioneel leren op school

TIB 2017 nummer 4

Kinderen brengen een belangrijk deel van hun jeugd door op school. En of ze willen of niet, ze zullen moeten leren omgaan met andere kinderen. Maar vooral: met zichzelf! Dat is de essentie van sociaal én emotioneel leren.
Dat leren gaat veelal vanzelf tijdens dagelijkse contacten. Een school kan daarnaast besluiten om meer planmatige aandacht te schenken aan sociaal-emotioneel leren door gebruik te maken van een leerplan. Wat verstaan we onder sociaal-emotioneel leren? En wat betekent dit voor het gebruik van SEL-programma’s op je school?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Sociaal emotioneel leren
Rubriek: Praktijk

Ouders en passend onderwijs

TIB 2017 nummer 3

In de Wet Passend Onderwijs is vastgelegd dat school en ouders als gelijkwaardige partners in een op overeenstemmingsgericht overleg (OOGO) op zoek moeten gaan naar de juiste ondersteuning. En vanaf vermoedelijk al schooljaar 2017 - 2018 is zelfs instemming van ouders nodig op het handelingsdeel van het ontwikkelingsperspectiefplan (OPP). De IB’er speelt hierin een belangrijke rol:
‘Wat het is het goede voor een leerling en doen we het goed?’. Als lid van de landelijke geschillencommissie Passend Onderwijs heb ik ervaren dat er grote verschillen van inzicht tussen school en ouders kunnen ontstaan over wat ‘het goede’ is. Deze commissie behandelt geschillen tussen ouders en school over het Ontwikkelingsperspectief, en over toelating of verwijdering van een leerling.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Ontwikkelperspectief/OPP | Ouders | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

De IB'er in de inclusieve school

TIB 2017 nummer 2

Nederland heeft op 14 juli 2016 het VN-verdrag over de rechten van personen met een beperking geratificeerd. Het College voor de Rechten van de Mens ziet toe op implementatie en uitvoering van het verdrag in Nederland. Een van de verplichtingen die hieruit voortvloeit, is de ontwikkeling van een inclusief onderwijssysteem op alle niveaus. Die stelt alle betrokkenen, maar misschien vooral IB’ers voor nieuwe uitdagingen. Immers, zodra een school verandert naar inclusief, zal de rol van de IB’er veranderen richting ‘inclusive manager’. Daar gaat dit artikel over. De TIB-redactie daagt IB’ers uit hierop te reageren, redactie@tijdschriftib.nl.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Inclusie | Rol Intern Begeleider
Rubriek: Praktijk

Op weg naar een toekomst met kansen

TIB 2017 nummer 1

Nederland telt jaarlijks veel leerplichtige leerlingen die langdurig verzuimen of thuiszitten, en niet het passende onderwijs krijgen dat zij zo hard nodig hebben. Vroegtijdige signalering, een goede verzuimregistratie en het adequaat oppakken van (dreigend) thuiszitten zijn noodzakelijke voorwaarden om schooluitval te kunnen voorkomen. In deze lakmoestest voor de door de school geboden ondersteuning, speelt de IB’er als sparringpartner van leerkracht en ouders een cruciale rol.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Thuiszitters
Rubriek: Praktijk

Teamontwikkeling met het 'Team-Ankerportret'

TIB 2016 nummer 5

We vinden het vanzelfsprekend dat we leerlingen volgen in hun ontwikkeling en zoveel mogelijk ons onderwijs daarop afstemmen. Aan de andere kant besteden we weinig aandacht aan ‘regulier teamonderhoud’ van de leraren die deze lessen verzorgen. Bijna elke school organiseert professionaliseringsdagen en leuke teamuitjes, maar zelden staan onderhoudswerkzaamheden over het ‘waarom’ en het ‘hoe’ van goed samenwerken en goed lesgeven van het team zelf op de agenda. Hoe je kunt werken aan duurzame en ontwikkelingsgerichte teamvorming als vast onderdeel van de professionalisering van leraren?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Professionalisering | Samenwerken | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Ouders: een last of een must?

TIB 2016 nummer 4

We werken in het onderwijs graag met betrokken ouders, maar wat is dat eigenlijk? En op welke wijze kun je betrokkenheid als team realiseren? Er zijn veel praktijksituaties te noemen waarbij ouders worden gezien als een last. De media brengen vaak situaties in beeld, waarbij er conflicten zijn tussen ouders en school. Ouders vinden bijvoorbeeld dat hun kind een veel hoger schooladvies had moeten krijgen. Scholen klagen daarentegen dat ouders steeds mondiger worden. Maar uiteindelijk hebben we allemaal hetzelfde doel; we willen het beste voor de leerling! Onderzoeken in binnen- en buitenland laten zien dat samenwerking met ouders tot betere prestaties van leerlingen leidt. Op welke wijze kun je dat realiseren?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Ouders | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Perspectief van leerkrachten op lesgeven aan nieuwkomers

TIB 2016 nummer 3

Naar aanleiding van de forse toename van asielzoekers- en vluchtelingenkinderen heb ik in 2015 onderzoek gedaan onder leerkrachten, schoolleiders en IB’ers naar wat het betekent om deze kinderen les te geven. Een probleem of een uitdaging voor de school? In dit artikel geven we een aantal praktische overwegingen om het onderwijs aan kinderen van nieuwkomers in ons land zo goed mogelijk te organiseren. De gebruikte citaten zijn van respondenten in het onderzoek.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Communicatie | Nieuwkomers/NT2
Rubriek: Praktijk

De IB'er heeft de regie

TIB 2016 nummer 2

Naar school gaan is vanzelfsprekend in het leven van ieder kind en op school wordt systematisch en professioneel gewerkt aan optimale ontwikkelingskansen voor iedere leerling. Zeker voor leerlingen die speciale aandacht nodig hebben, is samenwerken tussen school en omgeving daarbij noodzakelijk. Als IB’er heb je een belangrijke taak om dat samenwerken te regisseren en te begeleiden.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Rol Intern Begeleider | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Weg met de doorlopende leerlijnen?!

TIB 2016 nummer 1

Veranderingen in wet- en regelgeving zorgen ervoor dat de overgang van het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs steeds weer in de belangstelling staat. Deze wijzigingen vragen om afstemming op inhoud, procedures en op een nauwere samenwerking om voor leerlingen een doorlopende leerlijn of extra ondersteuning mogelijk te maken.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Doorgaande lijn | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Governance en intern begeleiden

TIB 2015 nummer 5

In de Wet Passend Onderwijs wordt specifiek aandacht besteed aan ‘governance’. Wat betekent dit en op welke wijze is governance van invloed op de taken en de
verantwoordelijkheden van de IB’er? Governance lijkt bij uitstek een bestuurlijke aangelegenheid, maar niets is minder waar!

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Kwaliteitszorg | Passend Onderwijs | Rol Intern Begeleider | Samenwerkingsverband passend onderwijs | Verantwoording
Rubriek: Praktijk

Ouderbetrokkenheid is niet moeilijk: 'Better together!'

TIB 2015 nummer 4

Ouders zoeken steeds vaker hun toevlucht tot juridische hulp als ze er niet uitkomen met de school. Zonder een oordeel te vellen aan wie dit vooral zou kunnen liggen – iedere situatie verschilt bovendien – geeft dit aan dat de samenwerking tussen school en ouders niet altijd vlekkeloos verloopt. Als IB’er zit je er vaak tussenin: vaak begrijp je een ouder maar al te goed, maar je ziet ook je collega worstelen. Een goede samenwerking met ouders ontstaat niet door ouders alleen maar beter te informeren, maar door een stevige samenwerkingsrelatie met elke ouder te bouwen. Hoe doe je dat?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Ouders | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Integrale ondersteuningsarrangementen Jeugdzorg en onderwijs

TIB 2015 nummer 3

Scholen pakken vaak als eerste signalen op als het met een kind niet goed gaat. Maar hoe voorkom je dat de ondersteuning aan kinderen en hun ouders langs elkaar heen werkt of niet op gang komt? Oftewel: Hoe zorg je voor een goede aansluiting tussen jeugdzorg en onderwijs om één gezamenlijk plan van aanpak te maken voor ieder gezin dat ondersteuning nodig heeft?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Arrangeren | Jeugdhulp | Passend Onderwijs | Samenwerken | Suïcide
Rubriek: Praktijk

Begeleider in het onderwijs: de blik vooruit

TIB 2015 nummer 2

Vernieuwingen in het onderwijs ontstaan door onder andere nieuwe onderwijskundige visies, maar ook door technologische, sociale, demografische en economische
veranderingen. Nieuwe waarden en normen bepalen voor een deel het handelen en zo ook wat van de begeleider in het onderwijs wordt verwacht. We blikken terug en kijken vooruit.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Rol Intern Begeleider
Rubriek: Praktijk

Passend onderwijs biedt ruimte aan professionals

TIB 2015 nummer 1

Sinds dit schooljaar is passend onderwijs ingevoerd. Dat betekent niet dat scholen ineens enorm veranderd zijn. Toch biedt passend onderwijs kansen aan IB’ers om meer initiatief te nemen en betere ondersteuning voor leerlingen te organiseren. Waar liggen die kansen, en hoe kun je ze benutten?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Rol Intern Begeleider
Rubriek: Praktijk

PBS: ook voor jouw school de beste aanpak?

TIB 2014 nummer 5

Voor de gedragsaanpak Positive Behavior Support (PBS) wordt veel reclame gemaakt: het is evidence-based, legt de nadruk op preventie en de manier waarop je het systematisch, schoolbreed en dus succesvol kan implementeren staat helder beschreven. Dus waar wacht het Nederlandse onderwijs nog op? Hup, invoeren! Maar is succes echt gegarandeerd? En past deze aanpak ook wel bij jouw school…?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Gedrag | PBS | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

De toekomst van de intern begeleider

TIB 2014 nummer 4

Wat betekent de invoering van de Wet Passend Onderwijs voor de toekomstige positionering en facilitering van de intern begeleider? Is het voortbestaan van de taak
of functie in het geding nu er belangrijke inhoudelijke en strategische veranderingen plaatsvinden? Tijd voor reflectie en vooruit kijken!

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Passend Onderwijs | Rol Intern Begeleider
Rubriek: Praktijk

Ontwikkelen van een passend onderwijsarrangement

TIB 2014 nummer 3

Vanwege de Wet Passend Onderwijs zijn reguliere basisscholen straks verplicht om een ‘Ontwikkelingsperspectiefplan’ (OPP) op te stellen voor leerlingen die meer nodig hebben dan de basisondersteuning die de school biedt. Aan de hand van het OPP brengt de school in beeld welke doelen ze met deze leerling wil bereiken. Deze worden zo inzichtelijk voor alle partijen (school, ouders, leerling, SWV, onderwijsinspectie, etc.). Daarnaast heeft het OPP als doel de ontwikkeling van leerlingen meer te plannen in plaats van te volgen. Op deze manier kan de school evalueren of de uitgestippelde route (nog) wordt bewandeld.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Doorgaande lijn | Ontwikkelperspectief/OPP | Passend Onderwijs
Rubriek: Praktijk

Hoe verder met het schoolondersteuningsprofiel?

TIB 2014 nummer 2

Met het schoolondersteuningsprofiel laat de school zien welke ondersteuning zij kan bieden. Het SOP biedt tevens mogelijkheden tot analyse van de ondersteuning en aanzetten tot schoolontwikkeling.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Schoolondersteuningsprofiel | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Past de IB'er bij het ondersteuningsprofiel?

TIB 2014 nummer 1

Wat voor gevolgen heeft ons schoolondersteuningsprofiel voor mijn werk als IB’er? Moet ik dingen anders doen? Moet ik andere dingen doen? Heb ik nieuwe skills nodig om mijn werk naar tevredenheid van een ieder te kunnen blijven uitoefenen? Krijg ik een andere rol en past die rol me wel?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Rol Intern Begeleider | Schoolondersteuningsprofiel | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Transitie jeugdzorg en Passend Onderwijs

TIB 2013 nummer 5

Wat wordt er eigenlijk bedoeld met de ‘Stelselwijziging Jeugd’, die is opgenomen in de nieuwe Jeugdwet? Wat is de link naar Passend onderwijs? Enerzijds gaat het erom wat bestuurders in het kader van het OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg) met gemeenten afspreken en anderzijds wat belangrijk is voor de IB’er in het organiseren van de ondersteuning op school.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Jeugdhulp | Passend Onderwijs | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Het is mooi geweest!

TIB 2013 nummer 4

Als IB’er heb je het altijd druk. Je hebt veel en diverse taken en verantwoordelijkheden. Hoe houd je het overzicht, hoe weet je waar je werk begint en, ook niet onbelangrijk: wanneer het stopt? Wanneer kun je tevreden zijn? Wanneer zeg je tegen jezelf: ‘Het is mooi geweest!’?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Rol Intern Begeleider
Rubriek: Praktijk

De leerling is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid

TIB 2013 nummer 3

De overgang van primair naar voorgezet onderwijs is voor veel leerlingen een heikel punt. Dit hoeft toch niet altijd zo te zijn. Zo hebben de Stichting Katholiek Onderwijs Drimmelen (SKOD) en het Dongemond college in Raamsdonksveer en Made (N-Br) de handen ineen geslagen om een zo soepel mogelijke doorgaande leerweg te faciliteren. En het werkt. Op voorwaarde dat zowel het PO als het VO de leerling als hun gezamenlijke verantwoordelijkheid opvatten.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Digitalisering | Doorgaande lijn | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

IB en het jonge kind: hand in hand, samen sterk?

TIB 2013 nummer 2

Als het gaat om het ontwikkelingsaanbod van jonge kinderen is het de rol van de IB’er om samen met leerkrachten van de onderbouw te zoeken op welke wijze het spelaanbod centraal komt te staan. Het vraagt inzicht en kennis over jonge kinderen, en begeleidingsvaardigheden om het onderbouwteam als een lerend team te ondersteunen. Samen zoeken, samen ontwikkelen, samen leren, samen spelen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Jonge kind | Passend Onderwijs | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Drie kenmerken van een goed gesprek

TIB 2013 nummer 1

Praten doen we de hele dag: thuis, aan de telefoon, op het schoolplein, in de klas en op je kamer. Niet alleen op je werk is het voeren van een gesprek één van de belangrijkste instrumenten die je hebt. Vaak gaat het vanzelf, maar soms lopen gesprekken helemaal niet lekker. Je vraagt je af of je wel goed bent over gekomen, en je hebt het idee dat je niet alles hebt bereikt. In dit artikel geven we je enkele kenmerken van een goed gesprek.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Gespreksvoering | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Werken met een 'groepsplan gedrag'

TIB 2012 nummer 5

Passend onderwijs is tot nu toe vooral gegaan over de bestuurlijke en organisatorische invulling. Als het al over onderwijs ging, dan betrof dat vooral rekenen, taal en lezen. Tot op heden heeft gedrag of sociaal-emotioneel leren te weinig aandacht gekregen. Via een ‘Groepsplan Gedrag’ kan daar verandering in komen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Gedrag | Groepsplan | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Succesfactoren voor ouderbetrokkenheid

TIB 2012 nummer 4

Minister Van Bijsterveldt heeft geadviseerd vooral te investeren in partnerschap tussen ouders en school. Van scholen en leraren vraagt dit dezelfde professionaliteit, zorg en aandacht als die ze besteden aan het onderwijs. Of zoals de pedagoog Micha de Winter zegt: ‘Goede ouderschoolrelaties zijn minstens zo belangrijk als taal en rekenen.’ Het een gaat niet ten koste van het ander, beide aandachtsgebieden zijn belangrijk en versterken elkaar.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Ouders | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Hoe realiseer je een professionaliseringsslag binnen je team in de richting van Passend Onderwijs?

TIB 2012 nummer 3

Nu de wet Passend onderwijs door de Tweede Kamer is geloodst en de samenwerkingsverbanden zijn geformeerd, gaan scholen zich voorbereiden op de uitvoering van deze wet. De wet beoogt dat leerlingen passend onderwijs krijgen waarmee men recht doet aan hun talenten. Dat betekent dat er een groot beroep wordt gedaan op de kennis en kunde van de leerkracht voor de groep.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Leerkrachtvaardigheden | Passend Onderwijs | Professionalisering | Professionele cultuur | Samenwerken | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

De eigen school als onderzoeksruimte

TIB 2012 nummer 2

Elke school heeft een eigen kijk op het onderwijs en de wijze waarop we kinderen begeleiden op weg naar ‘groter worden’. Maar hoe het curriculum wordt geïnterpreteerd door de individuele leraar en hoe die het vervolgens uitvoert, komt zelden voor het voetlicht. Op welke wijze kunnen we onderzoeken wat we uitvoeren? In deze en volgende TIB’s leggen we uit hoe je systematisch bewijzen kunt verzamelen op basis waarvan je uitspraken kunt doen over de werkelijke situatie in je school. In dit artikel bespreken we de condities om de onderzoekende rol op een juiste wijze te nemen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderzoeken | Professionele cultuur | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

De oplossingsgerichte IB'er als coach

TIB 2012 nummer 1

Een belangrijke taak van de IB’er is het begeleiden en coachen van leerkrachten bij pedagogisch en didactisch handelen. Het komt nogal eens voor dat een IB’er vanuit de expertrol enigszins gefrustreerd verzucht: “Ik heb ze geadviseerd wat ze moeten doen, maar ze doen er niets mee”. Een oplossingsgerichte houding kan leiden tot andere gevoelens bij de IB’er en bij de leerkracht. Op welke wijze kun je je collega’s coachen vanuit het perspectief van oplossingsgericht werken?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Coaching/begeleiding | Oplossingsgericht werken | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Passend onderwijs en het nut van een zorgprofiel

TIB 2011 nummer 2

In zaal ‘Het Anker’ vindt de tweede bijeenkomst van 30 intern en ambulant begeleiders in het samenwerkingsverband van 23 basisscholen in en rond Katwijk plaats. Doel is het netwerk ‘Passend onderwijs-proof’ te maken. Al snel gaat de discussie over in een regen van bezorgde vragen. “Wat komt er precies op ons af?” De gespreksleider stelt vast dat iedereen voorlopig in de afwachtstand staat.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Passend Onderwijs | Schoolondersteuningsprofiel
Rubriek: Praktijk

Opbrengstgericht werken, hoe doe je dat?

TIB 2011 nummer 1

De politiek eist van basisscholen dat ze opbrengstgericht gaan werken. Over werkdrukverhoging voor leerkrachten en prestatiedruk voor leerlingen gesproken! Of is OGW juist een enorme kans? Kan het ervoor zorgen dat de kinderen maximaal worden toegerust voor hun vervolgopleiding en ze meer zelfvertrouwen krijgen? En dat de docent meer rust krijgt door een planmatige aanpak?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Leerkrachtvaardigheden | Opbrengstgericht werken
Rubriek: Praktijk

Bouwen aan vertrouwen

TIB 2020 nummer 4

Unicef en Defence for Children waren in 2019 niet mals in hun rapportages: de sociale ongelijkheid in Nederland neemt toe en het onderwijs heeft daar een belangrijk aandeel in. Dit wordt zichtbaar in lagere uitstroommogelijkheden voor bijvoorbeeld leerlingen uit gezinnen waar financieel minder te besteden is en voor meertalige leerlingen. Hoe kan sociale ongelijkheid in het onderwijs worden tegengegaan? In gesprekken met leerkrachten, co-teachers, IB’ers, directeuren, leerlingen en hun ouders op zes scholen in Nederland en Vlaanderen valt op dat het vooral gaat over het belang van een (pedagogische) benadering die zich richt op het ‘in verbinding zijn met de ander’, ‘vertrouwen’ en ‘betrouwbaar zijn’. Meer dan ooit wordt nu een beroep gedaan op een goede samenwerking.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Pedagogisch Klimaat | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Wat is goed onderwijs?

TIB 2020 nummer 5

Het is heel wat dat we de vraag naar goed onderwijs weer durven te stellen en ook weer mogen stellen. Dat is lang niet zo geweest. In de afgelopen decennia is de discussie over de kwaliteit van onderwijs deels gedomineerd door de vraag: wat is de meest effectieve manier om bepaalde opbrengsten bij leerlingen te realiseren? Daarbij is de verwachting gewekt dat grootschalig onderzoek ons zou kunnen vertellen wat wel en niet ‘werkt’. En daarbij is verondersteld, soms stilzwijgend maar lang niet altijd, dat leraren zich maar te schikken hebben naar zulke ‘evidence’, en niet op hun eigen wijsheid en ervaring zouden mogen/kunnen koersen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderwijsvisie | Pedagogisch Klimaat | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Interprofessioneel samenwerken met jeugdigen en ouders

TIB 2021 nummer 1

Beleidsmedewerkers Jeugd van drie gemeenten, en jeugdhulpverleners en jeugd- en gezinscoaches geven aan dat de jeugdhulpverlening de laatste jaren ingrijpend is veranderd. Centraal staat de verschuiving van multidisciplinair naar interprofessioneel samenwerken. Het perspectief van de jeugdige en de ouders is vertrek- en eindpunt, en hun stem doet ertoe. Als IB’er ben je voor hen de intermediair tussen onderwijs en de (gespecialiseerde) jeugdhulpverlening.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Eigenaarschap | Jeugdhulp | Ouders | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Een extra stap voor gelijke kansen

TIB 2021 nummer 2

Dat niet alle kinderen gelijke kansen krijgen op een optimale ontwikkeling, wordt in deze periodes van thuisonderwijs duidelijk zichtbaar. Door de documentaireserie ‘Klassen’ drong dit besef ook door buiten onderwijsland. Omroep Human organiseert dit voorjaar ‘napraatsessies’ door het hele land en ondersteunt scholen die zelf gelijke kansen willen bieden aan ieder kind. Niet alleen woorden (en beelden) dus, maar gelukkig ook daden.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Digitalisering | Jonge kind | Ouders | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Toeleiding extra ondersteuning

TIB 2015 nummer 3

Vanaf de start van passend onderwijs kan een leerling in aanmerking komen voor extra ondersteuning. Deze kan worden toegekend op het niveau van de lichte of van de zware ondersteuning. Welke procedure je moet bewandelen is geheel afhankelijk van de afspraken binnen het samenwerkingsverband. Basis is wel dat we niet meer kijken wat er met het kind aan de hand is, maar wat er nodig is om het onderwijsaanbod passend te realiseren.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Ondersteuningsstructuur | Passend Onderwijs | Samenwerkingsverband passend onderwijs
Rubriek: Praktijk

Ken je eigen rode knop?

TIB 2020 nummer 2

Wij zijn allemaal opgevoed en onze opvoeders hebben naar eigen vermogen hun uiterste best gedaan. Iedereen heeft waarden en normen meegekregen. Misschien ben je daar als volwassene nu heel tevreden mee. Maar het kan ook zijn dat sommige normen en waarden je belemmeren in je functioneren. Of af en toe, ogenschijnlijk willekeurig opploppen.
Hoe kan jij als IB’er hiermee omgaan en hoe kan je de leerkracht hierbij ondersteunen?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Coaching/begeleiding | Communicatie | Gespreksvoering | Mindset | Werkbeleving
Rubriek: Praktijk

Groeps- en leerlingbesprekingen; tijd om ze in een nieuw jasje te steken?

TIB 2020 nummer 1

Leerkrachten zijn liever met hun klas bezig dan met administratieve klussen, zoals het verzamelen en analyseren van toetsgegevens. Sommige IB’ers voelen zich bij het voorbereiden van groeps- en leerlingbesprekingen soms meer ‘slavendrijver’ dan ondersteuner. Is het analyseren en bespreken van toetsgegevens echt zo vervelend? Zijn groepsbesprekingen nog wel van deze tijd? Of kunnen we ze beter afschaffen?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Kwaliteitszorg | Leerlingbespreking/groepsbespreking | Ondersteuningsstructuur
Rubriek: Praktijk

Kennismaken met de WISC-V

TIB 2019 nummer 5

In mei 2019 is de WISC-V-NL door de CO TAN beoordeeld met ‘goed’ voor het merendeel van de criteria. Op één punt krijgt de test nog een ‘onvoldoende’, te weten criteriumvaliditeit. Dit betekent dat de COTAN het onderzoek mist naar het voorspellend vermogen aan de hand van de testscores. Dit houdt onder andere in dat er (nog) geen onderwijs tabel gekoppeld is aan de WISC-V IQ’s. Wat kunnen we dan wel met deze testresultaten? Naast het meten van het algemeen
intellectueel functioneren van kinderen tussen 6 en 17 jaar, vormen de resultaten ook een basis voor handelingsgerichte adviezen. Hoe destilleren we deze uit de nieuwe testresultaten? En wat zijn de verschillen met de WISC-III?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Cognitieve ontwikkeling | Diagnostiek
Rubriek: Praktijk

Creëren van mogelijkheden voor iedere leerling

TIB 2019 nummer 4

Op College de Kleine Prins Utrecht zitten leerlingen met een fysieke beperking en/of ook leerachterstanden, en soms ook problemen in het sociaal-emotioneel leren. De uitdaging is om voor ieder kind mogelijkheden te creëren om uiteindelijk uit te stromen naar een passende plek. Dit vraagt veel inspanning van al het personeel en zeker ook van de leerlingen zelf.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Handelingsgericht werken | Inclusie | Oplossingsgericht werken | Talentontwikkeling | Zieke leerlingen
Rubriek: Praktijk

Meer aandacht voor de pedagogische dimensie

TIB 2019 nummer 3

Naast de instrumentele opbrengstgerichte dimensie en de psychologisch/neurologische dimensie verdient een normatieve pedagogische dimensie meer aandacht binnen het po. Deze kernwaarde is de laatste jaren nogal onderbelicht gebleven. En dat terwijl die het hart zou moeten vormen van ons onderwijs!
Een manier om die pedagogische dimensie meer aandacht te geven is het voeren van een socratisch gesprek, met de IB’er als gespreksleider.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Gespreksvoering | Leerkrachtvaardigheden
Rubriek: Praktijk

Samen ontzorgen

TIB 2019 nummer 2

Soms zit je als IB’er na een dag hard werken thuis even onderuit op de bank. Veel gedaan, veel gepraat, veel geschreven, veel collega’s gestimuleerd, prachtig werk…. en toch knaagt er iets. Er is nog steeds veel te doen, eigenlijk te veel voor de uren die je hebt. Je moet keuzes maken. Of kan het anders?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Jeugdhulp | Samenwerken | Schoolondersteuningsprofiel
Rubriek: Praktijk

Sociale steun aan kinderen die thuis onveilig opgroeien

TIB 2019 nummer 1

Leerlingen die thuis mishandeld, verwaarloosd of seksueel misbruikt worden, voelen zich vaak ook op school gespannen en onveilig. Dat kan zich uiten in ongepast gedrag en concentratieproblemen. Hoe kan je als IB’er leerlingen helpen zich tenminste op school veilig te voelen? En hoe kan je leerkrachten ondersteunen in hun contact met leerlingen?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Gedrag | Jeugdhulp | Ouders
Rubriek: Praktijk

Hoe krachtig is jullie samenwerking?

TIB 2018 nummer 5

Een goede teamsamenwerking heeft een positief effect op de kwaliteit van je onderwijs. Maar hoe stimuleer je die professionele samenwerking? En welke rol kan de IB'er hierin spelen?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Professionele cultuur | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

De maatschappij in de klas

TIB 2018 nummer 4

In onze complexe maatschappij is het maken van keuzes voor velen niet simpel. Dus is het heerlijk om al op jonge leeftijd de kans te krijgen te experimenteren met wat je graag doet - of juist niet. Maar wat nu als er niets is? Als er in je omgeving weinig stimulans is of niemand om vragen aan te stellen? Als je weinig tegenkomt wat je uitdaagt of prikkelt, terwijl je juist ontzettend nieuwsgierig bent? Dan komt de maatschappij in de klas.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Leerkrachtvaardigheden | Onderwijsvisie | Samenwerken | Talentontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Interne begeleiding op Taalschool Utrecht

TIB 2018 nummer 3

Op Taalschool Utrecht werken drie IB’ers op drie locaties. Zij staan voor grote uitdagingen. Elke maandag is er een instroom van nieuwkomers, van wie ze zo snel mogelijk in kaart moeten krijgen wat de kinderen nodig hebben. Ook is de uitstroom naar een volgende school steeds een puzzel. Welke rol spelen IB’ers hierbij?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Nieuwkomers/NT2
Rubriek: Praktijk

De rol van de IB'er bij zieke leerlingen

TIB 2018 nummer 2

Een zieke leerling. Wat moet, wat mag en wat kan?
Soms komt een (chronisch, lichamelijk) zieke leerling een periode niet of nauwelijks naar school. Hoe zorg je ervoor dat hij/zij in verbinding blijft met school, het aanbod zo veel mogelijk kan blijven volgen en dat er bij terugkeer weer een goede aansluiting is bij de groep en het lesprogramma? Wat zijn als school hierin je rechten en plichten? En welke rol speel je als IB’er?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Rol Intern Begeleider | Zieke leerlingen
Rubriek: Praktijk

Feedback: complexer dan je denkt

TIB 2018 nummer 1

Feedback wordt gezien als een waardevol middel om collega’s te laten groeien. En toch vinden veel mensen het lastig om feedback te geven of te ontvangen. Dat zou je ook kunnen opmaken uit de vele boeken, artikelen, lijstjes en instrumenten over dit onderwerp. Echter, feedback is niet vanzelfsprekend gemakkelijk en heeft ook niet altijd het gewenste effect.
In dit artikel beschrijven we wat er allemaal een rol speelt bij feedback en waarom het soms lukt en het soms voor misverstanden zorgt. We geven een aantal voorbeelden en eindigen met optimisme.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Communicatie | Feedback
Rubriek: Praktijk

Scheiding ouders: welke begeleidende rol van de school spelen?

TIB 2017 nummer 5

In de wet ‘Zorgplicht sociale veiligheid leerlingen op school’ van 1 augustus 2015 is vastgelegd dat scholen actief beleid moeten voeren op het gebied van fysieke, sociale en psychische veiligheid. De regels voor scholen zijn uitgewerkt in een toelichting en er wordt een pestcoördinator verplicht gesteld alsmede een monitoringsinstrument. Zelfs wordt omschreven hoe de inspectie deze wet zal handhaven. Echter, nergens wordt aangegeven dat scholen hun zorg voor kinderen die lijden onder een echtscheidingssituatie moeten vastleggen. En dat mag vreemd genoemd worden waar in iedere groep van dertig leerlingen er tegenwoordig gemiddeld zes zitten van wie het kerngezin uiteen is gevallen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Ouders | Samenwerken | Scheiding
Rubriek: Praktijk

Signaleren en begeleiden van dubbel bijzondere (hoog)begaafde leerlingen

TIB 2017 nummer 4

Juf Marga van groep 5 snapt het niet meer. Max is tijdens de lessen van wereldoriëntatie actief betrokken en toont een goede concentratie. Op andere momenten vertoont hij storend gedrag richting andere leerlingen en is hij lastig te corrigeren op zijn gedrag. Juf Marga ziet een grote discrepantie die ze niet kan verklaren. Wil hij niet of kan hij niet? Ze weet het even niet meer en besluit in gesprek te gaan met de IB'er.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Begaafdheid | Gedrag
Rubriek: Praktijk

Co-Teaching is dé trend in Vlaanderen

TIB 2017 nummer 3

Passend Onderwijs heet in Vlaanderen het ‘M-decreet’. Het kent een groeispurt en leidt tot grootschalige inzet van Co-Teachers. In dit artikel geven we inzicht in een onderwijsverandering die haar weerga niet kent.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Co-teaching | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Tussentijds instromen in groep 3

TIB 2017 nummer 2

Toen geluk nog heel gewoon was, bleven kinderen ook al zitten. Nu diversiteit en passend onderwijs een steeds grotere rol spelen, is zittenblijven een steeds knellender hot item. Tijd om te bedenken wat we anders kunnen doen. In dit artikel een pleidooi voor doorbreking van het leerstofjaarklassensysteem en het sturen op leerlijnen door leerkrachten.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderwijsvisie
Rubriek: Praktijk

Studiereis Finland

TIB 2017 nummer 1

Een studiereis is natuurlijk een mooie ervaring, maar is het ook zinvol voor de praktijk eenmaal weer thuis? In maart 2016 maakte ik met IB’ers en directeuren van elf scholen een studiereis naar Rovaniemi op de poolcirkel.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Internationaal/innovatief | Professionalisering
Rubriek: Praktijk

Communicatie in de onderwijspraktijk

TIB 2016 nummer 5

In de dagelijkse onderwijspraktijk krijgen de meer technische onderdelen van taal voldoende tijd en ruimte. De taalaspecten die binnen samenwerken tussen professionals en leerlingen (en ook hun ouders) van belang zijn, komen minder aan bod. Toch is juist taal daarbij een cruciaal instrument. Extra aandacht voor de ‘talige interactie’ is dus de moeite waard.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Communicatie | Taal/spelling
Rubriek: Praktijk

Succesvol innoveren in het onderwijs

TIB 2016 nummer 4

De huidige periode wordt gekenmerkt door een stapeling van veranderingen en vernieuwingen. De ene vernieuwing is nog niet afgerond of de volgende dient zich al weer aan. Als we niet uitkijken, zijn straks tal van innovaties opgepakt en is er uiteindelijk in de praktijk niets veranderd. In dit artikel geven we een leidraad voor iedereen die met innovaties te maken heeft. Het motto luidt: Ga planmatig te werk en neem de tijd!

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Planmatig handelen | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Zo'n tandem, is dat iets voor ons?

TIB 2016 nummer 3

Het is de bedoeling dat passend onderwijs een stevige basis legt voor een leven lang leren. Voor iedere leerling. Een energiek team - sfeervol, gedisciplineerd en innovatief - kan daar voor zorgen, mits het kan bouwen op een directeur en intern begeleider die goed en inspirerend samenwerken.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Samenwerken | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Leraar en gepest op Facebook, wat nu?

TIB 2016 nummer 2

Volgens Brits onderzoek zijn leraren de afgelopen twee jaar in toenemende mate gepest via sociale media. Zestig procent van de Britse leraren had er in 2015 mee te maken. Vooral Facebook en mail zijn grote boosdoeners. Bovendien gaat het niet alleen maar om beledigende leerlingen, maar de berichten van ouders liegen er soms ook niet om. Hoe zit dat in ons land?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Digitalisering | Gedrag | Werkbeleving
Rubriek: Praktijk

Beeldcoaching als kwaliteitsinstrument

TIB 2016 nummer 1

Op veel scholen gebruiken IB’ers de camera als hulpmiddel bij het ondersteunen van de leerkracht. Onderwijsgroep Primus is vanaf 2013 bezig met het project (On)gekend Talent. De aanleiding was tweeledig: de visie van Primus op het werken in Onderwijsteams (collectieve professionele cultuur) en een kwaliteitsimpuls voor het opbrengstgericht werken op alle 13 scholen. In deze collectieve professionele cultuur leidt de reflectie op eigen handelen bij leerkrachten tot professionele ontwikkeling en onderwijsverbetering.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Coaching/begeleiding | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Praten met ouders

TIB 2015 nummer 1

“De richting waarin het water vloeit, waarom het nu eens rustig kabbelt en dan weer kolkend zijn weg zoekt, is afhankelijk van de bedding waarin het stroomt.” Goede communicatie heeft wellicht méér te maken met het zich bewust zijn van het proces en de interactie tussen de gesprekspartners (de bedding van het gesprek) dan met gevleugelde uitspraken en tactische one-liners.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Communicatie | Gespreksvoering | Ouders | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Handelingsgericht begeleiden

TIB 2013 nummer 2

Als IB’er voer je bijna dagelijks gesprekken met leerkrachten. Het ene gesprek verloopt constructiever dan het andere. Reacties als “Hou nou eens op met dat gevraag, geef gewoon wat tips” of “Doe ik al” zorgen voor frustraties bij zowel de leerkracht als IB’er. In dit artikel geven we aanbevelingen bij het begrijpen van en het constructief omgaan met verschillen tussen leerkrachten.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Coaching/begeleiding | Handelingsgericht werken
Rubriek: Praktijk

De intern begeleider onderzoekt de data!

TIB 2012 nummer 4

Elke school heeft een eigen kijk op de wijze waarop we kinderen begeleiden op weg naar ‘groter worden’. Hoe kun je onderzoeken of datgene dat we uitvoeren ook leidt tot de doelen die de school wil bereiken? In TIB 2012-2 hebben we het belang onderstreept van een heldere positionering van de IB’er in het schoolteam als voorwaarde voor haar onderzoekende rol. Nu gaan we in op het verwerken van toetsgegevens.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Analyseren van data | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Een intern begeleider op studiereis

TIB 2012 nummer 2

Vanaf schooljaar 2012-2013 moeten wij invulling geven aan Passend onderwijs. Dat betekent: binnen ons onderwijs een zo goed mogelijke plek bieden aan kinderen die extra zorg nodig hebben vanwege een beperking of gedragsprobleem. In de Steiermark (Oostenrijk) bestaat al sinds 1985 ‘inclusief onderwijs’. Samen met directeuren, intern begeleiders, gemeentelijke medewerkers onderwijs en huisvesting, architecten en onderwijsadviseurs ben ik gaan kijken hoe het daar werkt.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Internationaal/innovatief | Professionalisering
Rubriek: Praktijk

De intern begeleider op Twitter!

TIB 2012 nummer 1

Twitter, Facebook, LinkedIn, Hyves, YouTube, Blogger, Flickr … De social media nemen een steeds prominentere plek in binnen het onderwijs. Intern begeleiders zijn vanuit hun functie veel bezig met communicatie, kennisverwerving en kennisdeling. Het is daarom belangrijk op de hoogte te zijn van nieuwe ontwikkelingen.
Hoe kunnen IB’ersTwitter inzetten om te informeren en om geïnformeerd te raken?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Digitalisering | Professionele cultuur | Rol Intern Begeleider
Rubriek: Praktijk

Coaching: van voldoende naar beter

TIB 2011 nummer 2

Voor elke school een schrikbeeld: de inspecteur meldt na een schoolbezoek dat de eindopbrengsten onvoldoende zijn. Het oordeel zorgt bij menige leerkracht voor een flinke teleurstelling. “En we hebben nog wel zo hard gewerkt!” Vorig jaar overkwam dit OBS Yore in Tilburg. IB’er Frans van der Boom ging met het team keihard aan de slag. “Achteraf gezien, zorgde de beoordeling ‘onvoldoende’ voor een enorme dynamiek op onze school.”

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Coaching/begeleiding | Schoolontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Draagkracht en draaglast: de balans

TIB 2011 nummer 1

Intern begeleiders zijn de afgelopen jaren uitgegroeid tot sleutelfiguren in de onderwijsontwikkelingen rondom zorg voor leerlingen. Volgens de Landelijke Beroepsvereniging kan de IB’er onderzoeken, samenwerken, middelen en data verwerken, organiseren, heeft verstand van innoveren, is competent in het begeleiden van volwassenen, en bekwaam in zelfreflectie en ontwikkeling. Hoe vind je als IB’er de juiste balans op de werkvloer?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Rol Intern Begeleider | Werkbeleving
Rubriek: Praktijk

Doelgericht ontwikkelen verhoogt het werkplezier

TIB 2020 nummer 3

De Wet Passend Onderwijs vraagt om te innoveren op een zodanige wijze dat binnen de school meer kinderen een passend aanbod krijgen. Sommige scholen kiezen daarom voor een totaal nieuw onderwijskundig concept om het leerproces volledig te personaliseren. Andere scholen verbreden, verdiepen of intensiveren de ondersteuning, aanvullend op de bestaande structuur. Ook zijn er scholen die de basisondersteuning op een hoger niveau brengen door te innoveren binnen het leerstofjaarklassensysteem.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Internationaal/innovatief | Onderwijsvisie | Professionalisering | Professionele leergemeenschap/PLG | Schoolontwikkeling | Zelfsturing
Rubriek: Praktijk

Een contextuele blik op het gesprek tussen IB'ers en ouders

TIB 2019 nummer 3

‘Ik wil niet dat mijn kind naar het speciaal basisonderwijs gaat. Kunnen jullie niet wat meer doen op school?’ ‘Ik begrijp echt niet waarom mijn zoon geen dyslexieverklaring krijgt. Hoe zit dat?’ ‘Mijn dochter is thuis regelmatig gefrustreerd. Krijgt ze wel genoeg uitdaging op school?’
IB’ers voeren nogal wat gesprekken met ouders over allerlei onderwerpen. In dit artikel worden handreikingen gedaan vanuit de contextuele benadering om die gespreksvoering te verrijken.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Eigenaarschap | Gespreksvoering | Ouders
Rubriek: Praktijk

Do you practice what you preach?

TIB 2018 nummer 3

Lezen is de basis van alle schoolvakken, het kan je leven verrijken en je horizon verruimen. Een goede leesvaardigheid is belangrijk voor schoolsucces. Welke rol speelt de leesattitude van de leerkracht bij het vormgeven van het leesonderwijs gericht op leesplezier en leesmotivatie? Is het mogelijk leerlingen te motiveren als je zelf als leerkracht geen lezer bent? Het innoveren van leesonderwijs en specifiek het bevorderen van de leesmotivatie van leerlingen is een kwetsbaar proces.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Lezen
Rubriek: Praktijk

Preventie en curatie van cyberpesten

TIB 2018 nummer 2

De opkomst van technologie en sociale media heeft gezorgd voor een verandering in omgangsnormen. Voor kinderen die nu op de basisschool zitten, is hun leven online net zo belangrijk is als hun leven offline. Naast vele inspirerende mogelijkheden vormt de interactie op sociale media echter ook een risico. Daarbij hebben incidenten die buiten de school plaatsvinden op sociale media invloed op het groepsklimaat in de klas. Door de kennis over cyberpesten en onlineconflicten bij de leerlingen te vergroten, kun je positieve online-interactie bevorderen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Digitalisering | Gedrag
Rubriek: Praktijk

De IB'er en de ZOCO in verbinding

TIB 2015 nummer 5

Een warm contact tussen het PO en het VO is belangrijk. De temperatuur van dit contact tussen de IB’er en de Zorgcoördinator (ZOCO) loopt langzaam maar zeker op. Dat is een goed signaal naar alle betrokkenen: verwijzende groep 8-leerkrachten, ouders, kinderen en toekomstige mentoren. Zij verkeren immers in een spannende periode van inschatten, evalueren, bespreken en de toekomst plannen. Voor de ontvangende school speelt het toekomstig handelen een enorme rol. Zijn de VO- (vak)leraren in staat om de door de basisschool aangereikte handelingswijzers voor leerlingen met onderwijsbehoeften te realiseren?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Doorgaande lijn | Rol Intern Begeleider | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Spel en humor op de werkvloer

TIB 2015 nummer 4

Er kan een enorme stimulans uitgaan van een vitale leerkracht die met plezier haar werk organiseert en uitvoert. Kinderen ervaren het plezier en de energie die zo’n leerkracht uitstraalt. Daarnaast is daar de vitale IB’er die op haar beurt elke dag met plezier de leerkrachten begeleidt. En natuurlijk ontbreekt de vitale schoolleider niet, die met plezier de totale schoolorganisatie aanstuurt. Hiermee wordt uitdrukking gegeven aan relevante aspecten die ogenschijnlijk niets met het directe onderwijs van doen hebben.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Professionalisering
Rubriek: Praktijk

Oplossingsgericht Coachen: er is geen probleem!

TIB 2015 nummer 2

De deur van je kantoor staat open. Vanuit je ooghoek zie je hoe collega Jannie recht op je afkomt. De moed zakt direct in je schoenen, je keel knijpt zich samen en je hapt naar adem. Jannie staat erom bekend dat zij haar problemen bij jou neerlegt. Bleef het maar bij gewoonweg uitspreken. Maar zij verwacht ook dat jij haar problemen ook nog even oplost. Overkomt jou dat ook? En wil je dat collega’s als Jannie hiermee ophouden? Of mogen zij hun gang blijven gaan? Als je de beproefde methodiek van ‘oplossingsgericht coachen’ toepast, mag collega Jannie gerust bij je aankloppen, zonder dat je er zelf last van hebt.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Opbrengstgericht werken
Rubriek: Praktijk

Misverstanden in de klas

TIB 2014 nummer 5

Tijdens communicatie tussen leerkracht en leerlingen ontstaan regelmatig misverstanden, grappige of meer nadelige. Sommige merken we direct op doordat de leerling, in onze ogen, onverwacht reageert. Bij andere misverstanden merken we pas later dat onze communicatie andere gevolgen blijkt te hebben dan die we bedoeld hebben. We gaan uit van goede bedoelingen van leerkrachten. Er kunnen allerlei oorzaken zijn waardoor een misverstand ontstaat: je vakopvatting, de manier waarop je iets zegt, hoe je gezicht staat als je iets zegt, hoe het kind jouw zinnen of gezicht interpreteert. Het is eigenlijk een wonder dat het zo vaak goed gaat in de klas!

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Communicatie
Rubriek: Praktijk

Leren met en van elkaar op de werkplek

TIB 2014 nummer 4

Leerkrachten volgen cursussen en opleidingen, maar ze leren en ontwikkelen zich vooral door het uitvoeren van het werk zelf op school. Dagelijks voeren ze ongemerkt leeractiviteiten uit. Een praatje bij de koffie over een leerling, een les voorbereiden, toetsen nakijken en beoordelen. Echter deze activiteiten zijn informeel en niet altijd doelgericht. Leerkrachten hebben elkaar ook veel te bieden met eigen kennis, ervaring, aanpak en expertise. Als IB’er kun je leeractiviteiten op de werkplek zo organiseren dat ze doelgerichter zijn. Daarmee kan je bijdragen aan het verhogen van het leerrendement.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Samenwerken | Schoolontwikkeling | Werkvormen
Rubriek: Praktijk

Werken met 'leerteams', werkt dat?

TIB 2014 nummer 2

Sinds schooljaar 2011-2012 werkt SBO De Wissel in Houten (Stichting Gewoon Speciaal) met ‘leerteams’. De belangrijkste reden om hiermee te starten was om de betrokkenheid bij schoolontwikkeling voor leraren en ondersteuners te vergroten. Ook bleek dat er veel ontwikkelpunten op de agenda stonden. Om de school te worden die we in onze visie opgesteld hadden, was er veel werk te verzetten.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Professionalisering | Professionele leergemeenschap/PLG | Samenwerken | Schoolontwikkeling | Teamontwikkeling
Rubriek: Praktijk

Wie maakt zich druk over de werkdruk bij leraren?

TIB 2014 nummer 1

Veel mensen in het onderwijs klagen over te grote werkdruk. Deze gevoelens worden mede aangewakkerd door berichtgeving in de media. De IB’er wordt dagelijks geconfronteerd met leraren die werkdruk ervaren. Kan zij de helpende hand bieden?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Coaching/begeleiding | Werkbeleving
Rubriek: Praktijk

Over de B van IB

TIB 2013 nummer 3

In de auto denk ik na over mijn inleiding op de TIB regiocongressen. IB’ers willen meer tijd besteden aan het begeleiden van leerkrachten. Dat weet ik uit eigen onderzoek in 1994, 1998 en 2003. Een nastrevenswaardig ideaal. Ook als het om zorgleerlingen gaat. Leeft die wens in 2012 nog steeds? Waarom komt die B van IB alsmaar in het gedrang? Misschien is mijn pleidooi overbodig. Ik word afgeleid door een wagen achter me. Even later haalt een prachtige oldtimer me in...

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Coaching/begeleiding | Rol Intern Begeleider
Rubriek: Praktijk

Draagkracht en draaglast: op weg naar professionele betrokkenheid

TIB 2012 nummer 3

In de eerste TIB constateerden wij dat timemanagement een middel is om de juiste balans op de werkvloer te vinden. Maar ook bij goed timemanagement kun je een grote werkdruk ervaren, bijvoorbeeld vanuit een persoonlijke betrokkenheid met de leerling, ouder(s) of collega(‘s). Hoe kan een IB’er persoonlijke betrokkenheid omzetten naar professionele betrokkenheid? En hoe laat je de leerkracht eigenaar zijn van het eigen werkproces?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Coaching/begeleiding | Professionalisering | Samenwerken | Werkbeleving
Rubriek: Praktijk

Samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp

TIB 2020 nummer 4

IB’ers weten als geen ander dat goede samenwerking tussen school en jeugdhulp van groot belang is. Wanneer die samenwerking goed verloopt en betrokkenen echt samenwerken, worden leerlingen vlot(ter) geholpen. Professionals stemmen ondersteuningstrajecten op elkaar af en zoeken samen naar oplossingen voor ingewikkelde problemen. Niet alleen de leerling en de ouders profiteren hiervan. Ook alle betrokkenen die in die samenwerking van en met elkaar leren, komen verder.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Jeugdhulp | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Medische handelingen op school

TIB 2015 nummer 3

Scholen krijgen steeds vaker te maken met verzoeken van ouders tot medische handelingen. Het gaat daarbij niet om het toedienen van middelen tegen eenvoudige klachten zoals hoofdpijn, buikpijn, oorpijn of pijn door een insectenbeet. Een enkele keer wordt werkelijk medisch handelen van leerkrachten gevraagd. Bijvoorbeeld het geven van sondevoeding en van een injectie, of het toedienen van een zetpil. Het is te verwachten dat scholen in de toekomst hier vaker mee te maken zullen krijgen. Zijn leerkrachten eigenlijk wel bevoegd om dergelijke handelingen te verrichten? Wie is verantwoordelijk als het fout gaat? Wat zijn de aandachtspunten voor de school?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Medisch handelen | Passend Onderwijs
Rubriek: Praktijk

Een andere kijk op groepsplannen

TIB 2014 nummer 3

Een goede voorbereiding is het halve werk. Maar wat is eigenlijk ‘een goede voorbereiding’ als het gaat om lesgeven? We volgen methodes, observeren, nemen toetsen af en gebruiken een deel van al die gegevens in groepsplannen. Veel van die plannen blijken papieren tijgers. Tijd voor een aangepaste kijk op onderwijsplanning.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Doorgaande lijn | Leerlingbespreking/groepsbespreking | Opbrengstgericht werken
Rubriek: Praktijk

Hoe word ik een professionele leergemeenschap?

TIB 2013 nummer 5

Een professional maakt altijd deel uit van een werkomgeving waarbij autonoom handelen hoog in het vaandel staat. De arts in het ziekenhuis, de advocaat op kantoor en de leerkracht op school. De werkomgeving bevat professionals met een scala aan opgebouwde competenties, die losjes gekoppeld met of naast elkaar werken aan sterk overeenkomende werkzaamheden. Is dat voldoende om te werken aan een gedragen en afgestemde ondersteuningsstructuur die Passend onderwijs mogelijk moet maken? Wat vraagt het om een ‘Professionele Leergemeenschap’ te zijn?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderzoeken | Professionele cultuur | Professionele leergemeenschap/PLG | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Eén doorgaande leerweg van PO tot en met VO

TIB 2013 nummer 4

Soms is het net een kip-of-ei-discussie. Veranderen we een onderwijsstructuur in de hoop dat de manier van werken (de cultuur) op scholen zal veranderen? Of verwachten we dat als scholen eenmaal op een andere manier zijn gaan werken, een doorleefde structuurverandering vanzelf zal gaan? In dit artikel bespreken we een aantal onderwijsvernieuwingen van de afgelopen jaren en wat de effecten op de werkvloer zijn geweest in het licht van de alom gewenste verbetering van de onderwijskwaliteit en een doorgaande leerlijn PO-VO.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Doorgaande lijn | Samenwerken
Rubriek: Praktijk

Passend onderwijs: Anders handelen vereist Anders denken

TIB 2020 nummer 5

In 2014 trad de wet Passend Onderwijs in werking met als een van de doelen het verminderen van het psychiatrisch classificeren van kinderen. De ondersteuningsbehoefte van het kind zou voortaan centraal staan en een DSM-diagnose was niet meer nodig voor het verkrijgen van extra ondersteuning. De verwachting was dat classificaties als ADHD of autisme hierdoor minder voor zouden komen. In hoeverre is deze verwachting uitgekomen?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Diagnostiek | Gedrag | Passend Onderwijs
Rubriek: Praktijk

Vanuit de professionele dialoog op zoek naar 'het goede'

TIB 2021 nummer 1

Dialoog komt van de Griekse woorden ‘dia’ (tussen) en ‘logos’ (woord, taal, rede). Een dialoog is idealiter een gesprek tussen twee of meer personen waarbij het échte luisteren centraal staat. Zeker in een professionele dialoog vraagt dat om het kunnen parkeren van onze eigen overtuigingen, verklaringen of oplossingen. Alleen zo kunnen we de ander echt proberen te begrijpen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Gespreksvoering | Professionele cultuur | Professionele leergemeenschap/PLG | Rol Intern Begeleider
Rubriek: Praktijk

Een mondelinge taalontwikkelingsachterstand signaleren

TIB 2021 nummer 2

Kinderen met een mondelinge taalontwikkelingsachterstand kunnen moeite hebben met het leren lezen en schrijven. Het risico op latere problemen is vijf keer groter voor peuters en kleuters bij wie de taalontwikkeling vertraagd verloopt. De eerste zeven jaar zijn cruciaal voor het ontwikkelen van een goede mondelinge taalvaardigheid. Wanneer deze basis niet goed tot stand komt, is de achterstand vrijwel niet meer in te halen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Jonge kind | Taal/spelling | Volgen van ontwikkeling
Rubriek: Praktijk